Khác biệt giữa bản sửa đổi của “Trang Chính”
| Dòng 96: | Dòng 96: | ||
Về các tên cũ của vùng đất Gò Công trong lịch sử, nó đã trải qua một số tên gọi và cách gọi khác nhau tùy theo thời kỳ và cách tổ chức hành chính: | Về các tên cũ của vùng đất Gò Công trong lịch sử, nó đã trải qua một số tên gọi và cách gọi khác nhau tùy theo thời kỳ và cách tổ chức hành chính: | ||
# | # [[Lôi Lạp]]<ref>Lôi Lạp (雷巤) chính là một tên gọi cũ, mang tính lịch sử của vùng đất Gò Công ngày nay (thuộc tỉnh Tiền Giang). | ||
Theo các tài liệu lịch sử và địa chí: | Theo các tài liệu lịch sử và địa chí: | ||
| Dòng 102: | Dòng 102: | ||
Vùng đất Lôi Lạp xưa được nhắc đến vào khoảng năm 1757, dưới thời chúa Nguyễn Phúc Khoát. | Vùng đất Lôi Lạp xưa được nhắc đến vào khoảng năm 1757, dưới thời chúa Nguyễn Phúc Khoát. | ||
Lôi Lạp (雷巤) là tên gọi ban đầu của vùng bán đảo Gò Công hiện tại.</ref> | Lôi Lạp (雷巤) là tên gọi ban đầu của vùng bán đảo Gò Công hiện tại.</ref> (雷巤): Đây là tên gọi của vùng đất này khi nó còn là một phủ của vương triều Khmer (Chân Lạp) trước năm 1757. | ||
# | # [[Huyện Tân Hòa]]: Sau khi được Chúa Nguyễn tiếp quản, vùng Gò Công là một phần của huyện Tân Hòa, thuộc phủ Tân An, tỉnh Gia Định. Lúc này, “Gò Công” chỉ là tên của nơi đặt lỵ sở (trung tâm hành chính) của huyện Tân Hòa. | ||
# | # [[Thôn Thuận Tắc và Thuận Ngãi]]: Vào thời vua Gia Long (đầu thế kỷ 19), trung tâm thị xã Gò Công ngày nay là hai thôn nhỏ này. | ||
# | # [[Làng Thành Phố]]: Đến năm 1885, hai làng Thuận Tắc và Thuận Ngãi được sáp nhập và đổi tên thành “làng Thành Phố”. Đây là một cái tên khá độc đáo và có ý nghĩa quan trọng, cho thấy đây là một đô thị sớm phát triển ở Nam Kỳ.<ref>Gò Công – Bí ẩn Làng thành phố đầu tiên của lục tỉnh – Kỳ 1: Tìm lại dấu xưa Làng thành phố https://gocong.org/go-cong-bi-an-lang-thanh-pho-dau-tien-cua-luc-tinh-ky-1-tim-lai-dau-xua-lang-thanh-pho/ | ||
Bóng hình làng Thành Phố https://gocong.org/go-cong-bi-an-lang-thanh-pho-dau-tien-cua-luc-tinh-ky-1-tim-lai-dau-xua-lang-thanh-pho/ | Bóng hình làng Thành Phố https://gocong.org/go-cong-bi-an-lang-thanh-pho-dau-tien-cua-luc-tinh-ky-1-tim-lai-dau-xua-lang-thanh-pho/ | ||
Pháp lập làng thành phố làm Tỉnh lỵ Gò Công https://gocong.org/phap-lap-lang-thanh-pho-lam-tinh-ly-go-cong/</ref> | Pháp lập làng thành phố làm Tỉnh lỵ Gò Công https://gocong.org/phap-lap-lang-thanh-pho-lam-tinh-ly-go-cong/</ref> | ||
# | # [[Tỉnh Gò Công]]: Trong một số giai đoạn dưới thời Pháp thuộc và thời Việt Nam Cộng hòa, Gò Công được nâng lên thành một tỉnh riêng biệt, với tỉnh lỵ đặt tại làng Thành Phố (sau là [[xã Long Thuận]]). | ||
# | # [[Thị xã Gò Công]]: Sau năm 1975, khi các tỉnh sáp nhập để thành lập tỉnh Tiền Giang, Gò Công trở thành thị xã thuộc tỉnh Tiền Giang. Thậm chí có một giai đoạn ngắn (năm 1977-1979), thị xã Gò Công còn bị hạ cấp thành thị trấn Gò Công thuộc huyện Gò Công. | ||
# | # [[Thành phố Gò Công]]: Kể từ ngày 1 tháng 5 năm 2024, Thị xã Gò Công đã chính thức được công nhận là Thành phố Gò Công trực thuộc tỉnh Tiền Giang. | ||
Tên gọi | Tên gọi Gò Công còn chỉ: | ||
* Huyện [[Gò Công Đông]] | * Huyện [[Gò Công Đông]] | ||
* Huyện [[Gò Công Tây]] | * Huyện [[Gò Công Tây]] | ||
| Dòng 127: | Dòng 127: | ||
Chúa Nguyễn Ánh sau khi chạy sang Xiêm, vào năm Đinh-Vị 1787 kéo quân trở về và qua vùng Gò Công (lúc đó thuộc huyện Tân-Hòa, tỉnh Định Tường), ông tiến hành củng cố quyền lực Nam Kỳ. [[Gò Công Được Lập Nền Hành Chánh]] | Chúa Nguyễn Ánh sau khi chạy sang Xiêm, vào năm Đinh-Vị 1787 kéo quân trở về và qua vùng Gò Công (lúc đó thuộc huyện Tân-Hòa, tỉnh Định Tường), ông tiến hành củng cố quyền lực Nam Kỳ. [[Gò Công Được Lập Nền Hành Chánh]] | ||
Gò Công thuộc huyện | Gò Công thuộc huyện [[Tân Hòa]], phủ [[Tân An]], tỉnh [[Gia Định]]. Năm 1885, người Pháp gọi vùng đất này là "[[Làng thành phố]]", đô thị đầu tiên mang tên thành phố của Nam Kỳ Lục tỉnh, là sự hợp nhất của hai làng Thuận Tắc và Thuận Ngãi. | ||
=== [[Thời Pháp thuộc]] === | === [[Thời Pháp thuộc]] === | ||
| Dòng 150: | Dòng 150: | ||
|'''1976''' | |'''1976''' | ||
|Cơ cấu hành chính ban đầu của Tiền Giang | |Cơ cấu hành chính ban đầu của Tiền Giang | ||
|Tỉnh Tiền Giang có | |Tỉnh Tiền Giang có Thị xã Gò Công (đô thị Gò Công cũ) và huyện Gò Công (bao gồm phần đất còn lại). | ||
|- | |- | ||
|'''Năm 1977''' | |'''Năm 1977''' | ||
|Điều chỉnh hành chính cấp huyện | |Điều chỉnh hành chính cấp huyện | ||
|Theo Quyết định số 77-CP, | |Theo Quyết định số 77-CP, Thị xã Gò Công được chuyển thành Thị trấn Gò Công thuộc huyện Gò Công. | ||
|- | |- | ||
|'''Năm 1979''' | |'''Năm 1979''' | ||
|Chia tách huyện Gò Công | |Chia tách huyện Gò Công | ||
|Huyện Gò Công được chia thành hai huyện mới: | |Huyện Gò Công được chia thành hai huyện mới: Huyện Gò Công Đông và Huyện Gò Công Tây. Thị trấn Gò Công lúc này thuộc huyện Gò Công Tây. | ||
|- | |- | ||
|'''1987''' | |'''1987''' | ||
| | |Tái lập Thị xã Gò Công | ||
|Theo Quyết định số 37-QĐ/HĐBT ngày 16/2/1987 của Hội đồng Bộ trưởng, | |Theo Quyết định số 37-QĐ/HĐBT ngày 16/2/1987 của Hội đồng Bộ trưởng, Thị xã Gò Công được tái lập trên cơ sở tách ra từ huyện Gò Công Tây (bao gồm cả thị trấn Gò Công và một số xã lân cận). | ||
|- | |- | ||
|'''1994''' | |'''1994''' | ||
|Thành lập các phường mới | |Thành lập các phường mới | ||
|Chính phủ ban hành Nghị định 69-CP (23/6/1994) thành lập | |Chính phủ ban hành Nghị định 69-CP (23/6/1994) thành lập Phường 3 và Phường 4 thuộc Thị xã Gò Công. | ||
|} | |} | ||
==== Thành Phố Gò Công ==== | ==== Thành Phố Gò Công ==== | ||
19/3/2024 Ủy ban Thường vụ Quốc hội thông qua Nghị quyết thành lập | 19/3/2024 Ủy ban Thường vụ Quốc hội thông qua Nghị quyết thành lập Thành phố Gò Công trực thuộc tỉnh Tiền Giang, trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của Thị xã Gò Công. | ||
1/5/2024 Nghị quyết thành lập Thành phố Gò Công có hiệu lực. Gò Công chính thức trở thành thành phố thứ hai của tỉnh Tiền Giang (sau thành phố Mỹ Tho), với 10 đơn vị hành chính cấp xã (7 phường và 3 xã). | |||
==== Sáp Nhập vào Đồng Tháp ==== | ==== Sáp Nhập vào Đồng Tháp ==== | ||
| Dòng 213: | Dòng 213: | ||
'''Tóm tắt sự thay đổi:''' | '''Tóm tắt sự thay đổi:''' | ||
* | * Trước 1/5/2024 (Thị xã Gò Công): Có 10 đơn vị (5 phường, 5 xã, sau đó được sắp xếp còn 7 phường, 3 xã). | ||
* | * Sau 1/5/2024 (Thành phố Gò Công): Có 10 đơn vị cấp xã. | ||
* | * Sau 1/7/2025 (Khu vực Gò Công thuộc tỉnh Đồng Tháp mới): Khu vực Gò Công cũ được tinh gọn thành 4 phường mới, đều mang loại hình Phường (vì khu vực đô thị trung tâm được sắp xếp thành các phường). | ||
Địa danh cũ trở thành khu vực: Khu vực đô thị Gò Công cũ chuyển từ cấp Thành phố/Thị xã thành các phường/xã trực thuộc tỉnh Đồng Tháp mới. | Địa danh cũ trở thành khu vực: Khu vực đô thị Gò Công cũ chuyển từ cấp Thành phố/Thị xã thành các phường/xã trực thuộc tỉnh Đồng Tháp mới. | ||
| Dòng 228: | Dòng 228: | ||
* Người dân duy trì các lễ hội truyền thống gắn với nông nghiệp, như lễ cúng đất, lễ cầu mưa, lễ hội đình làng, lễ hội Kỳ yên... | * Người dân duy trì các lễ hội truyền thống gắn với nông nghiệp, như lễ cúng đất, lễ cầu mưa, lễ hội đình làng, lễ hội Kỳ yên... | ||
* Thờ cúng các anh hùng dân tộc và các vị thần linh địa phương vẫn phổ biến, thể hiện sự tôn kính tổ tiên và gắn bó cộng đồng. | * Thờ cúng các anh hùng dân tộc và các vị thần linh địa phương vẫn phổ biến, thể hiện sự tôn kính tổ tiên và gắn bó cộng đồng. | ||
* | * Tôn giáo tại Gò Công: Tại Gò Công, các tôn giáo chính bao gồm Phật giáo, Công giáo, Tin Lành, Cao Đài và Tịnh độ Cư sĩ Phật hội Việt Nam. Theo Niên giám thống kê Tiền Giang năm 2020, toàn tỉnh có 11 tôn giáo khác nhau, trong đó Phật giáo và Công giáo chiếm tỷ lệ lớn nhất. | ||
* [[Tủ thờ Gò Công]] là một phần quan trọng trong văn hóa tín ngưỡng và đời sống tinh thần của người dân địa phương. | * [[Tủ thờ Gò Công]] là một phần quan trọng trong văn hóa tín ngưỡng và đời sống tinh thần của người dân địa phương. | ||
| Dòng 256: | Dòng 256: | ||
=== Giáo dục === | === Giáo dục === | ||
Thế kỷ 19 – đầu thế kỷ 20: Gò Công nổi bật với phong trào [[:Thể loại:Giáo dục|văn hóa và giáo dục]]. Nhiều tác phẩm văn học quốc ngữ đầu tiên được xuất bản tại đây, như ''Việt âm văn uyển'' (1911). | |||
Hiện nay: Gò Công có hệ thống giáo dục đa dạng, từ mầm non đến trung cấp. Trường Trung cấp Gò Công cung cấp các ngành nghề như cơ khí, điện – điện tử, kế toán và dịch vụ. Ngoài ra, các nhóm trẻ cũng đóng góp vào việc nâng cao chất lượng giáo dục mầm non. | |||
=== Y tế === | === Y tế === | ||
| Dòng 270: | Dòng 270: | ||
=== Thời kỳ trước năm 1975 === | === Thời kỳ trước năm 1975 === | ||
Thế kỷ 19 – đầu thế kỷ 20: Gò Công là một trong những trung tâm kinh tế, hành chính và văn hóa quan trọng của miền Nam. Sau năm 1862, làng Thuận Tắc trở thành trung tâm kinh tế, hành chính của chính quyền thuộc địa, với sự hình thành chợ Gò Công sầm uất nhất vùng. | |||
* | * Nông nghiệp: Kinh tế chủ yếu dựa vào nông nghiệp, đặc biệt là trồng lúa, cây ăn trái và thủy sản. | ||
* | * Thủ công nghiệp: Phát triển các nghề thủ công như dệt chiếu, đan lát, làm gạch ngói, cung cấp sản phẩm cho thị trường trong và ngoài vùng. | ||
=== Sau 1975 === | === Sau 1975 === | ||
* | * Công nghiệp: Phát triển các khu công nghiệp như [[Khu công nghiệp dịch vụ dầu khí Soài Rạp|Khu công nghiệp Dịch vụ dầu khí Soài Rạp]], Khu công nghiệp Bình Đông, Khu công nghiệp Phú Tân, thu hút đầu tư trong và ngoài nước. | ||
* | * Nông nghiệp: Đẩy mạnh sản xuất nông sản chất lượng cao, ứng dụng công nghệ cao vào trồng trọt và chăn nuôi. | ||
* | * Kinh tế biển: Gò Công Đông xác định kinh tế biển là hướng phát triển chủ đạo, với trọng tâm hoàn thiện hạ tầng đồng bộ phục vụ kinh tế - xã hội. | ||
== Giao thông == | == Giao thông == | ||
| Dòng 320: | Dòng 320: | ||
=== Khí hậu === | === Khí hậu === | ||
* | * Mùa khô: từ tháng 12 đến tháng 4 năm sau, nhiệt độ trung bình khoảng 27–27,9°C, lượng mưa trung bình từ 1.210 đến 1.424 mm/năm, giảm dần từ Bắc vào Nam | ||
* | * Mùa mưa: từ tháng 5 đến tháng 11, nhiệt độ cao và ẩm ướt, lượng mưa tăng lên, tạo điều kiện thuận lợi cho nông nghiệp và sinh thái. | ||
Trận [[Bão năm Thìn|bão năm Giáp Thìn]] xảy ra vào ngày 1-5-1904, nhằm ngày 16-3 âm lịch, gây thiệt hại hầu hết các tỉnh ở Nam bộ. Trong đó, thiệt hại nặng nề nhất là Gò Công và vùng phụ cận, với trên 60% nhà bị sập đổ, 5.000 người chết trôi, 80% gia súc bị chết… Còn theo dân gian, truyền miệng qua thơ, vè, thì số người chết khoảng “một muôn hai” (tức khoảng 12.000 người). | Trận [[Bão năm Thìn|bão năm Giáp Thìn]] xảy ra vào ngày 1-5-1904, nhằm ngày 16-3 âm lịch, gây thiệt hại hầu hết các tỉnh ở Nam bộ. Trong đó, thiệt hại nặng nề nhất là Gò Công và vùng phụ cận, với trên 60% nhà bị sập đổ, 5.000 người chết trôi, 80% gia súc bị chết… Còn theo dân gian, truyền miệng qua thơ, vè, thì số người chết khoảng “một muôn hai” (tức khoảng 12.000 người). | ||
| Dòng 350: | Dòng 350: | ||
Một trong những câu ca dao nổi tiếng về Gò Công là:<blockquote> | Một trong những câu ca dao nổi tiếng về Gò Công là:<blockquote>"Đèn nào cao bằng đèn Châu Đốc,<br> | ||
Gió nào độc bằng gió Gò Công."</blockquote>Câu ca dao này không chỉ ca ngợi vẻ đẹp của Gò Công mà còn phản ánh sự khắc nghiệt của thiên nhiên nơi đây. | |||
=== Thơ về Gò Công<ref>Thơ về Gò Công https://gocong.org/book/tuyen-tap-tho-go-cong/</ref> === | === Thơ về Gò Công<ref>Thơ về Gò Công https://gocong.org/book/tuyen-tap-tho-go-cong/</ref> === | ||
Gò Công cũng là nguồn cảm hứng cho nhiều thi sĩ. Nhà thơ Nguyễn Liên Phong đã viết trong [[Nam Kỳ phong tục nhơn vật diễn ca]]:<blockquote> | Gò Công cũng là nguồn cảm hứng cho nhiều thi sĩ. Nhà thơ Nguyễn Liên Phong đã viết trong [[Nam Kỳ phong tục nhơn vật diễn ca]]:<blockquote>"Thanh lịch Gò Công xứ biết chơi,<br>[[Địa linh nhân kiệt]] quả như lời."</blockquote>Bài thơ này ca ngợi vẻ đẹp thanh lịch và truyền thống văn hóa của Gò Công. Ngoài ra, nhà thơ Bùi Giáng trong bài "[[Kỷ niệm Gò Công (Bùi Giáng)|Kỷ niệm Gò Công]]" cũng đã viết:<blockquote> | ||
Bên vườn ngày ấy có mai<br /> | Bên vườn ngày ấy có mai<br /> | ||
Nở hoa bên trúc một ngày đầu xuân<br /> | Nở hoa bên trúc một ngày đầu xuân<br /> | ||
| Dòng 395: | Dòng 395: | ||
Vùng đất Gò Công là nơi sản sinh ra nhiều nhạc sĩ tài năng, góp phần làm phong phú nền âm nhạc trữ tình Việt Nam, đặc biệt là dòng nhạc quê hương, tiền chiến. | Vùng đất Gò Công là nơi sản sinh ra nhiều nhạc sĩ tài năng, góp phần làm phong phú nền âm nhạc trữ tình Việt Nam, đặc biệt là dòng nhạc quê hương, tiền chiến. | ||
Hai tên tuổi tiêu biểu là nhạc sĩ | Hai tên tuổi tiêu biểu là nhạc sĩ [[Lê Dinh]] và [[Hoàng Phương]]. | ||
* '''Lê Dinh''' (1934 – 2020), thành viên của nhóm Lê Minh Bằng nổi tiếng, là tác giả của nhiều ca khúc được yêu mến như ''Tình yêu trả lại trăng sao'', ''Bảo Tố'', và là người thầy dạy nhạc cho nhạc sĩ Hoàng Phương. | * '''Lê Dinh''' (1934 – 2020), thành viên của nhóm Lê Minh Bằng nổi tiếng, là tác giả của nhiều ca khúc được yêu mến như ''Tình yêu trả lại trăng sao'', ''Bảo Tố'', và là người thầy dạy nhạc cho nhạc sĩ Hoàng Phương. | ||
* '''Hoàng Phương''' (1943 – 2002) được mệnh danh là "Ông hoàng nhạc Gò Công" với những sáng tác mang âm hưởng dân ca, trữ tình sâu lắng. Tác phẩm nổi bật nhất của ông là | * '''Hoàng Phương''' (1943 – 2002) được mệnh danh là "Ông hoàng nhạc Gò Công" với những sáng tác mang âm hưởng dân ca, trữ tình sâu lắng. Tác phẩm nổi bật nhất của ông là "Hoa sứ nhà nàng" (''Hoa sứ nhà em'') đã "làm mưa làm gió" khắp nơi, cùng với "[[Mẹ Gò Công]]", "[[Chuyện tình hoa muống biển]]". | ||
Các tác phẩm của những nhạc sĩ Gò Công, đặc biệt là nhạc của Hoàng Phương, đã được nhiều ca sĩ tên tuổi thể hiện thành công, trong đó có | Các tác phẩm của những nhạc sĩ Gò Công, đặc biệt là nhạc của Hoàng Phương, đã được nhiều ca sĩ tên tuổi thể hiện thành công, trong đó có Bảo Yến (người đã góp phần làm nên tên tuổi cho băng nhạc Gò Công nổi tiếng thập niên 1980) và Phương Dung. | ||
== Ghi chú == | == Ghi chú == | ||
| Dòng 407: | Dòng 407: | ||
== Tài liệu tham khảo == | == Tài liệu tham khảo == | ||
* Việt Cúc: | * Việt Cúc: [[Gò Công cảnh cũ người xưa]], Tự xuất bản 1969 | ||
* | * Girmeld Monographie de province de Go Cong 1936, Tham biện Chủ tỉnh Gò Công, Người dịch: Huỳnh Văn Phát. | ||
* Huỳnh Minh: | * Huỳnh Minh: [[Gò Công xưa|Gò Công xưa và nay]], NXB Cánh Bằng, 1969. | ||
* | * Gia phả họ Trần (bản chữ Quốc ngữ), Gia pháp gia đình họ Trần – Gò Công (họ Trần của bà Trần Thị Sanh, người vợ thứ của Trương Định) | ||
* | * [[Gia Định Thành Thông Chí|Gia Định thành thông chí]] (嘉定城通志) hay ''Gia Định thông chí'' (嘉定通志) là một quyển địa chí của Trịnh Hoài Đức (1765-1825) viết về miền đất Gia Định bằng chữ Nho và chữ Nôm, là một sử liệu quan trọng về Nam Bộ thời nhà Nguyễn. | ||
* | * [[Nam Kỳ Và Cư Dân Các Tỉnh Miền Đông|Nam kỳ và cư dân: Các tỉnh miền Đông]] - J. C. Baurac | ||
* | * [[South Vietnam]] - Official Standard Names Approved by the United States Board on Geographic Names, 1971 | ||
* | * [[Địa chí Tiền Giang]] - Trần Hoàng Diệu, Nguyễn Anh Tuấn, 2005 | ||
* | * [[Tự vị tiếng nói miền Nam]] - Vương Hồng Sến, 1998 | ||
* | * [[Từ điển địa danh hành chính Nam Bộ]] - Nguyễn Đình Tư, 2008 | ||
* | * [[Gò Công Vọng Tiếng Đất Lành]] - Phan Thanh Sắc, 2020 | ||
* | * [[Gò Công Lặng Thầm Hương Sắc]] - Phan Thanh Sắc, 2020 | ||
* | * [[Gò Công Thao Thức Dấu Xưa]] - Phan Thanh Sắc, 2020 | ||
* | * [[Gò Công Từ Làng Thành Phố]] - Phan Thanh Sắc, 2022 | ||
== Thống kê == | == Thống kê == | ||