Trang Chính
Gò Công
Gò Công là tỉnh cũ (Tỉnh Gò Công) ở miền Tây Nam Bộ (Đồng bằng sông Cửu Long), Việt Nam. Tỉnh này được thành lập vào ngày 1 tháng 1 năm 1900, tồn tại vào thời Pháp thuộc và bị chính quyền Việt Nam Cộng hòa giải thể vào cuối năm 1956. Tuy nhiên, sau đó tỉnh Gò Công lại được chính quyền Việt Nam Cộng hòa tái lập vào năm 1963, tiếp tục tồn tại và bị mất tên gọi đơn vị hành chính cấp tỉnh từ tháng 2 năm 1976 cho đến nay.
| Gò Công | |
|---|---|
| Địa lý | |
| Tọa độ: 10°22′B 106°40′Đ / 10,36°B 106,66°Đ | |
| Diện tích | 102,36 km² |
| Dân số (2008) | 97.709 người |
| Tổng cộng | 107.600 người |
| Mật độ | 1.051 người/km² |
| Dân tộc | Chủ yếu là Kinh và Hoa |
| Hành chính | |
| Quốc gia | Việt Nam |
| Vùng | Tây Nam Bộ |
| Thành lập | 16/2/1987 |
| Bản đồ | Thành phố Gò Công |
Lịch sử
Tên gọi
Về các tên cũ của vùng đất Gò Công trong lịch sử, nó đã trải qua một số tên gọi và cách gọi khác nhau tùy theo thời kỳ và cách tổ chức hành chính:
- Lôi Lạp[1] (雷巤): Đây là tên gọi của vùng đất này khi nó còn là một phủ của vương triều Khmer (Chân Lạp) trước năm 1757.
- Huyện Tân Hòa: Sau khi được Chúa Nguyễn tiếp quản, vùng Gò Công là một phần của huyện Tân Hòa, thuộc phủ Tân An, tỉnh Gia Định. Lúc này, “Gò Công” chỉ là tên của nơi đặt lỵ sở (trung tâm hành chính) của huyện Tân Hòa.
- Thôn Thuận Tắc và Thuận Ngãi: Vào thời vua Gia Long (đầu thế kỷ 19), trung tâm thị xã Gò Công ngày nay là hai thôn nhỏ này.
- Làng Thành Phố: Đến năm 1885, hai làng Thuận Tắc và Thuận Ngãi được sáp nhập và đổi tên thành “làng Thành Phố”. Đây là một cái tên khá độc đáo và có ý nghĩa quan trọng, cho thấy đây là một đô thị sớm phát triển ở Nam Kỳ.
- Tỉnh Gò Công: Trong một số giai đoạn dưới thời Pháp thuộc và thời Việt Nam Cộng hòa, Gò Công được nâng lên thành một tỉnh riêng biệt, với tỉnh lỵ đặt tại làng Thành Phố (sau là xã Long Thuận).
- Thị xã Gò Công: Sau năm 1975, khi các tỉnh sáp nhập để thành lập tỉnh Tiền Giang, Gò Công trở thành thị xã thuộc tỉnh Tiền Giang. Thậm chí có một giai đoạn ngắn (năm 1977-1979), thị xã Gò Công còn bị hạ cấp thành thị trấn Gò Công thuộc huyện Gò Công.
- Thành phố Gò Công: Kể từ ngày 1 tháng 5 năm 2024, Thị xã Gò Công đã chính thức được công nhận là Thành phố Gò Công trực thuộc tỉnh Tiền Giang.
Tên gọi Gò Công còn chỉ:
- Huyện Gò Công Đông
- Huyện Gò Công Tây
- Tỉnh cũ Gò Công, tồn tại trong hai giai đoạn 1900-1956 và 1963-1976; nay là một phần tỉnh Tiền Giang
- Huyện cũ Gò Công, ban đầu thuộc tỉnh tỉnh Mỹ Tho và sau đó thuộc Tiền Giang cho đến năm 1979; nay tương ứng với địa bàn thành phố Gò Công, Gò Công Đông, Gò Công Tây và Tân Phú Đông thuộc tỉnh Tiền Giang
- Thị trấn cũ Gò Công thuộc huyện Gò Công, tồn tại từ 1977 đến 1987; nay tương ứng với phường 1 và phường 2 thuộc thành phố Gò Công
- Địa danh cũ Gò Công thuộc tổng Long Vĩnh Hạ, huyện Long Thành, tỉnh Biên Hòa xưa; nay thuộc phường Long Thạnh Mỹ, thành phố Thủ Đức.
Các giả thuyết về tên gọi Gò Công
Thời nhà Nguyễn và đầu thời Pháp thuộc
Gò Công thuộc huyện Tân Hòa, phủ Tân An, tỉnh Gia Định. Năm 1885, người Pháp gọi vùng đất này là "Làng thành phố", đô thị đầu tiên mang tên thành phố của Nam Kỳ Lục tỉnh, là sự hợp nhất của hai làng Thuận Tắc và Thuận Ngãi.
Thời Pháp thuộc
Năm 1876 Gò Công, vốn trước kia thuộc tỉnh Định Tường thời “Nam Kỳ lục tỉnh”[2] (tiếng Pháp: Cochinchine), trở thành một hạt tham biện (arrondissement) thuộc khu vực (circonscription) Mỹ Tho do thực dân Pháp đặt ra. Hạt tham biện (còn gọi là Tiểu khu hành chính, trị sở được dân gian quen gọi là tòa Bố) Gò Công gồm 4 tổng: Hòa Đồng Thượng (có 8 làng), Hòa Đồng Hạ (có 10 làng), Hòa Lạc Thượng (có 10 làng), Hòa Lạc Hạ (có 12 làng).
Theo Nghị định ngày 20 tháng 12 năm 1899 của Toàn quyền Đông Dương đổi tất cả các hạt tham biện thành tỉnh thì từ ngày 1 tháng 1 năm 1900 hạt tham biện Gò Công trở thành tỉnh Gò Công, với số tổng và số làng không đổi. Tỉnh lị là thị xã Gò Công.
Từ ngày 9 tháng 2 năm 1913 đến ngày 9 tháng 2 năm 1924, Gò Công trở thành quận thuộc tỉnh Mỹ Tho. Sau đó lại tái lập tỉnh Gò Công với 5 tổng, thêm tổng Hòa Đồng Trung, số làng cũng thay đổi.
Thời Việt Nam Cộng Hòa
Năm 1956, chính quyền Việt Nam Cộng Hòa sáp nhập tỉnh Gò Công vào tỉnh Định Tường mới thành lập trên phần đất tỉnh Mỹ Tho. Ngày 20 tháng 12 năm 1963, chính quyền Việt Nam Cộng hòa tái lập tỉnh Gò Công, tách từ tỉnh Định Tường.
Gò Công là một tỉnh nhỏ, phía bắc với giáp hai tỉnh Long An và Gia Định, phía đông là biển Đông, phía nam giáp tỉnh Kiến Hòa, phía tây giáp tỉnh Định Tường. Ranh giới phía nam của Gò Công là sông Cửa Đại, ranh giới phía bắc là sông Vàm Cỏ Tây, còn ranh giới phía đông bắc là sông Nhà Bè đổ ra cửa Soài Rạp.
Khi mới tái lập tỉnh Gò Công gồm 2 quận Châu Thành (đổi tên từ quận Gò Công) và Hòa Đồng với 4 tổng 31 xã. Ngày 6 tháng 4 năm 1965, chia quận Châu Thành (tỉnh Gò Công) thành 2 quận: Hòa Tân, quận lỵ tại xã Tân Niên Tây với 9 xã; Hòa Lạc, quận lỵ tại xã Tăng Hòa với 9 xã; chia quận Hòa Đồng thành 2 quận: Hòa Đồng, quận lỵ tại xã Vĩnh Bình với 8 xã; Hòa Bình, quận lỵ tại xã Bình Luông Đông với 5 xã. Như vậy tỉnh Gò Công có 4 quận.
Tháng 2 năm 1976 tỉnh Gò Công nhập với Mỹ Tho thành tỉnh Tiền Giang. Hiện nay địa bàn tỉnh Gò Công cũ tương ứng với thị xã Gò Công và các huyện Gò Công Đông, Gò Công Tây.
Gò Công với vị trí của mình tạo ra vùng sinh thái ngập mặn, và nước lợ phủ một diện tích 7500 ha với nhiều loại thủy hải sản nghêu, sò, cua, tôm có giá trị cao về kinh tế.
Gò Công nằm trên hai thế đất:
1) Ðất giồng cao, xưa của người Miên, nay chuyên trồng trầu, trồng giồng hoa màu phụ, lập vườn trồng cây ăn trái
2) Vùng đất nhiễm mặn thích hợp dưa hấu, mãn cầu, nhãn, sơ ri… Nhờ vậy Gò Công có được diện mạo văn hóa đặc thù qua sản vật: dưa hấu, mãn cầu biển, mắm còng, mắm tôm, trái sơ ri…
Thị xã Gò Công là thành phố thuộc loại xưa, rộng 32 ha với dân số trên 60 ngàn người, có ngôi chợ thuộc loại xưa, một sân vân động tiêu chuẩn, một tòa tỉnh trưởng bề thế không thua Mỹ Tho, Vĩnh Long đủ nói lên vị trí Gò Công, nó đã được xác lập và công nhận từ xưa so với toàn xứ Nam Kỳ Lục Tỉnh.
Gò Công cũng là đất của hoàng hậu, người phụ nữ xứ này hãnh diện với tên gọi “Gò Công nhan sắc”; và Gò Công nổi tiếng với những nghệ nhân khéo tay, sáng tạo làm nên “cái tủ thờ” có giá trị văn hóa nghệ thuật mang tầm cỡ quốc gia.
Thời Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam
Tháng 2 năm 1976, tỉnh Gò Công hợp nhất với tỉnh Mỹ Tho và thành phố Mỹ Tho để trở thành tỉnh Tiền Giang. Đô thị Gò Công trở thành thị xã trực thuộc tỉnh Tiền Giang cho đến ngày nay. Chính quyền tỉnh Tiền Giang dự kiến đến năm 2025 thị xã Gò Công sẽ trở thành thành phố trực thuộc tỉnh.
| 1976 | Cơ cấu hành chính ban đầu của Tiền Giang | Tỉnh Tiền Giang có Thị xã Gò Công (đô thị Gò Công cũ) và huyện Gò Công (bao gồm phần đất còn lại). |
| Năm 1977 | Điều chỉnh hành chính cấp huyện | Theo Quyết định số 77-CP, Thị xã Gò Công được chuyển thành Thị trấn Gò Công thuộc huyện Gò Công. |
| Năm 1979 | Chia tách huyện Gò Công | Huyện Gò Công được chia thành hai huyện mới: Huyện Gò Công Đông và Huyện Gò Công Tây. Thị trấn Gò Công lúc này thuộc huyện Gò Công Tây. |
| 1987 | Tái lập Thị xã Gò Công | Theo Quyết định số 37-QĐ/HĐBT ngày 16/2/1987 của Hội đồng Bộ trưởng, Thị xã Gò Công được tái lập trên cơ sở tách ra từ huyện Gò Công Tây (bao gồm cả thị trấn Gò Công và một số xã lân cận). |
| 1994 | Thành lập các phường mới | Chính phủ ban hành Nghị định 69-CP (23/6/1994) thành lập Phường 3 và Phường 4 thuộc Thị xã Gò Công. |
Thành Phố Gò Công
19/3/2024 Ủy ban Thường vụ Quốc hội thông qua Nghị quyết thành lập Thành phố Gò Công trực thuộc tỉnh Tiền Giang, trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của Thị xã Gò Công.
1/5/2024 Nghị quyết thành lập Thành phố Gò Công có hiệu lực. Gò Công chính thức trở thành thành phố thứ hai của tỉnh Tiền Giang (sau thành phố Mỹ Tho), với 10 đơn vị hành chính cấp xã (7 phường và 3 xã).
Sáp Nhập vào Đồng Tháp
1/7/2025 Thành phố Gò Công bị giải thể.
Các đơn vị hành chính cấp xã của Thành phố Gò Công được sắp xếp lại và trở thành các phường/xã trực thuộc tỉnh Đồng Tháp mới.
Điều chỉnh cấp xã tại Gò Công: Theo Nghị quyết 1663/NQ-UBTVQH15 năm 2025 các đơn vị hành chính cấp xã của Gò Công giảm từ 10 xuống còn 4 đơn vị hành chính mới.
| Đơn vị Hành chính Mới | Loại hình | Cơ sở hình thành (ĐVHC cũ của Thành phố Gò Công) | Diện tích (km²) | Dân số (người) |
| Phường Gò Công | Phường | Nhập toàn bộ: Phường 1, Phường 5, và Phường Long Hòa. | 10,06 | 36.124 |
| Phường Long Thuận | Phường | Nhập toàn bộ: Phường 2 và Phường Long Thuận. | 8,3 | 29.715 |
| Phường Bình Xuân | Phường | Nhập toàn bộ: Phường Long Chánh và Xã Bình Xuân. | Đang cập nhật | Đang cập nhật |
| Phường Sơn Qui | Phường | Nhập toàn bộ: Phường Long Hưng, Xã Tân Trung, và Xã Bình Đông. | 49,49 | Đang cập nhật |
Tóm tắt sự thay đổi:
- Trước 1/5/2024 (Thị xã Gò Công): Có 10 đơn vị (5 phường, 5 xã, sau đó được sắp xếp còn 7 phường, 3 xã).
- Sau 1/5/2024 (Thành phố Gò Công): Có 10 đơn vị cấp xã.
- Sau 1/7/2025 (Khu vực Gò Công thuộc tỉnh Đồng Tháp mới): Khu vực Gò Công cũ được tinh gọn thành 4 phường mới, đều mang loại hình Phường (vì khu vực đô thị trung tâm được sắp xếp thành các phường).
Địa danh cũ trở thành khu vực: Khu vực đô thị Gò Công cũ chuyển từ cấp Thành phố/Thị xã thành các phường/xã trực thuộc tỉnh Đồng Tháp mới.
Văn hóa
Gò Công, thuộc tỉnh Tiền Giang ngày nay, là vùng đất giàu truyền thống văn hóa Nam Bộ, mang dấu ấn giao thoa giữa văn hóa nông thôn đồng bằng sông Cửu Long và ảnh hưởng đô thị từ thời Pháp thuộc. Văn hóa Gò Công thể hiện qua nhiều mặt:
- Lễ hội và tín ngưỡng:
- Người dân duy trì các lễ hội truyền thống gắn với nông nghiệp, như lễ cúng đất, lễ cầu mưa, lễ hội đình làng.
- Thờ cúng các anh hùng dân tộc và các vị thần linh địa phương vẫn phổ biến, thể hiện sự tôn kính tổ tiên và gắn bó cộng đồng.
- Tôn giáo tại Gò Công: Tại Gò Công, các tôn giáo chính bao gồm Phật giáo, Công giáo, Tin Lành, Cao Đài và Tịnh độ Cư sĩ Phật hội Việt Nam. Theo Niên giám thống kê Tiền Giang năm 2020, toàn tỉnh có 11 tôn giáo khác nhau, trong đó Phật giáo và Công giáo chiếm tỷ lệ lớn nhất.
- Ngôn ngữ và văn học dân gian:
- Tiếng nói địa phương mang âm hưởng Nam Bộ với nhiều từ ngữ cổ, gần gũi với đời sống sông nước.
- Các hình thức văn học dân gian như ca dao, tục ngữ, truyện kể phản ánh nếp sống, đạo đức và kinh nghiệm lao động của cư dân.
- Kiến trúc và nghệ thuật:
- Đình, chùa, nhà cổ Gò Công thường mang kiến trúc Nam Bộ điển hình, kết hợp yếu tố Pháp – Việt từ thời thuộc địa.
- Nghệ thuật dân gian như hát bội, cải lương, múa dân gian vẫn được gìn giữ trong các dịp lễ hội.
- Ẩm thực:
- Ẩm thực Gò Công nổi bật với các món ăn từ sông nước, như cá kho, tôm, các loại bánh dân gian, kết hợp hương vị ngọt, mặn đặc trưng Nam Bộ.
- Đời sống cộng đồng:
- Gò Công là vùng đất nông nghiệp trù phú, nên đời sống cộng đồng mang tính gắn kết, hiếu khách và trọng lễ nghĩa.
- Truyền thống nghề thủ công như dệt chiếu, làm nón lá vẫn tồn tại ở một số làng nghề.
Danh sách các từ địa phương thường dùng:
Ba-dô, Banh chành, Banh Cà Ná, Bá cháy, Bá láp, Bả, Bể dĩa, Bển, Bọc, Bỏ mối, Chái, Chằn ăn, Chỏng gọng, Coi, Cà lơ, Cà rá, Cà rỡn, Cà tàng, Cái chập, Cái cần xé, Cái giền, Cái nia, Cái nừng, Cái rế, Cái thạp/Cái khạp, Cái vung, Cái ơ, Cây bẹo, Cù lần, Cúp bế, Cắc cớ, Cắc củm, Cặp, Dô, Dằn, Dẹo, Dữ, Ghế đẩu, Gạc măng rê, Hiên, Hàng ba, Hàng tư, Hén, Hầm bà lằng, Hết sảy, Hổng, Khìa, Khúc, Khẳm/Ắp lẵm, Lanh chanh, Li phăng, Lắm lét, Lủi, Lựu đạn, Ma-ki-giê, Mái, Mé, Mắc dịch, Nhoi, Nè, Phông-tên, Quải chè đậu, Quỡn, Rặt, Suôn dịch, Sình, Te te, Teng beng, Trầy trật, Trọi, Trớt, Tà lỏn, Tè le, Tía, Tùm lum tà la, Tầy quầy, Xà beng, Xà bông, Xà bần, Xà quần, Xà rông, Xáng, Xí quách, Xí xọn, Xích lô, Xỉn, Xốc, Xụi lơ, Xực, Đi ghe, Đìa, Ổng...
- Xem chi tiết: Danh sách chi tiết
Con người
Danh sách các danh nhân, doanh nhân, con người Gò Công:
Chưởng Cơ Mai Tấn Huệ, Dương Tấn Tài, Hoàng Phương, Huỳnh Minh, Hồ Biểu Chánh, Lê Dinh, Lê Kim Sơn, Nam Phương Hoàng hậu, Nguyễn Bá Tòng, Nguyễn Hữu Châu, Nguyễn Hữu Hào, Nguyễn Hữu Thị Kim Anh, Nguyễn Ngọc Ngự, Nguyễn Văn Bông, Ngô Tùng Châu, Phan Thanh Sắc, Phan Thị Bạch Vân, Phương Dung, Phạm Huỳnh Tam Lang, Phạm Thị Du, Phạm Thị Tánh, Phạm Đăng Dinh, Phạm Đăng Hưng, Phạm Đăng Long, Phạm Đăng Quỳnh, Phạm Đăng Xương, Quốc Công Phạm Đăng Hưng, Thiếu tướng Văn Thành Cao, Trung tướng Đồng Văn Khuyên, Trương Quyền, Trương Định, Trần Thị Sanh, Từ Dụ Thái hậu, Việt Cúc, Võ Tánh, Võ Tướng Nguyễn Văn Hiếu, Vương Quang Nhường, Đốc học Hộ, Đốc Phủ Hải, Đỗ Trinh Thoại Nguyên, Đỗ Trình Thoại...
- Xem chi tiết: Danh sách chi tiết
Giáo dục - Y tế
Giáo dục
Y tế
Kinh tế
Giao thông
Danh sách tên đường:
Bến xe ngựa, Cụm đường Huyện Nguơn, Chủ Sự Thiều, Tổng Thư, Đồ Chiểu, Đường 16 tháng 2, Đường 30-4, Đường Ao Thiếc, Đường Bạch Đằng, Đường chiến sĩ, Đường Huyện Tri, Đường Khu dân cư Khối vận, Đường Khu Lương Thực cũ, Đường Lý Thường Kiệt, Đường Lưu Thị Dung, Đường Nguyễn Thái Học, Đường Nguyễn Trãi, Đường Nguyễn Trọng Dân, Đường Nguyễn Văn Côn, Đường Nguyễn Đình Chiểu, Đường Phan Bội Châu, Đường Phan Thanh Giản, Đường Phạm Đăng Hưng, Đường Phố Chợ Cũ (Phố Tàu), Đường Quan Lộ Cũ, Đường Thủ Khoa Huân, Đường Trương Định, Đường Trường Đua, Đường Trần Hưng Đạo, Đường Từ Dũ, Đường Võ Duy Linh, Đường Võ Tánh...
- Xem chi tết: Danh sách chi tiết
Địa Lý
Khí hậu
Sinh thái
Xem danh sách các địa danh và tên gọi:
Du lịch
Ghi chú
- ↑ Lôi Lạp (雷巤) chính là một tên gọi cũ, mang tính lịch sử của vùng đất Gò Công ngày nay (thuộc tỉnh Tiền Giang). Theo các tài liệu lịch sử và địa chí: Vùng đất Lôi Lạp xưa được nhắc đến vào khoảng năm 1757, dưới thời chúa Nguyễn Phúc Khoát. Lôi Lạp (雷巤) là tên gọi ban đầu của vùng bán đảo Gò Công hiện tại.
- ↑ Nam Kỳ Lục Tỉnh là tên gọi chính thức của sáu tỉnh thuộc miền Nam Việt Nam được người Pháp và triều Nguyễn tổ chức từ năm 1867–1868, sau khi Pháp chiếm trọn Nam Kỳ. Đây là giai đoạn hành chính quan trọng trong lịch sử Nam Bộ.