Khác biệt giữa bản sửa đổi của “Trang Chính”
Giao diện
| (không hiển thị 21 phiên bản ở giữa của cùng người dùng) | |||
| Dòng 1: | Dòng 1: | ||
<big>'''Gò Công - Bách khoa toàn thư'''</big> | <big>'''Gò Công - Bách khoa toàn thư'''</big> | ||
[[Tập tin:Gcoongorgg.jpg|nhỏ|Logo: Nguyen Pham]] | |||
''Thanh lịch [[Gò Công]] xứ biết chơi,'' <br> | ''Thanh lịch [[Gò Công]] xứ biết chơi,'' <br> | ||
| Dòng 6: | Dòng 8: | ||
''Phạm tộc phủ thờ quới một nơi.''<ref>[[Nam Kỳ phong tục nhơn vật diễn ca]]</ref> | ''Phạm tộc phủ thờ quới một nơi.''<ref>[[Nam Kỳ phong tục nhơn vật diễn ca]]</ref> | ||
Gò Công là tỉnh cũ ([[Tỉnh Gò Công]]) ở miền Tây Nam Bộ (Đồng bằng sông Cửu Long), Việt Nam. Tỉnh này được thành lập vào ngày 1 tháng 1 năm 1900, tồn tại vào [[thời Pháp thuộc]] và bị chính quyền Việt Nam Cộng hòa giải thể vào cuối năm 1956. Tuy nhiên, sau đó tỉnh Gò Công lại được chính quyền Việt Nam Cộng hòa tái lập vào năm 1963, tiếp tục tồn tại và bị mất tên gọi đơn vị hành chính cấp tỉnh từ tháng 2 năm 1976 cho đến 2025 thì bị sáp nhập vào tỉnh Đồng Tháp. | Gò Công là tỉnh cũ ([[Tỉnh Gò Công]]) ở miền Tây Nam Bộ (Đồng bằng sông Cửu Long), Việt Nam. Tỉnh này được thành lập vào ngày 1 tháng 1 năm 1900, tồn tại vào [[thời Pháp thuộc]] và bị chính quyền Việt Nam Cộng hòa giải thể vào cuối năm 1956. | ||
Tuy nhiên, sau đó tỉnh Gò Công lại được chính quyền Việt Nam Cộng hòa tái lập vào năm 1963, tiếp tục tồn tại và bị mất tên gọi đơn vị hành chính cấp tỉnh từ tháng 2 năm 1976 cho đến 2025 thì bị sáp nhập vào tỉnh Đồng Tháp. | |||
== Lịch sử == | |||
=== Tên gọi === | |||
Về các tên cũ của vùng đất Gò Công trong lịch sử, nó đã trải qua một số tên gọi và cách gọi khác nhau tùy theo thời kỳ và cách tổ chức hành chính: | |||
{| class="wikitable sortable hometable" style="float:right; max-width:450px;" | {| class="wikitable sortable hometable" style="float:right; max-width:450px;" | ||
| Dòng 12: | Dòng 22: | ||
|- | |- | ||
!Tra cứu địa điểm Gò Công | !Tra cứu địa điểm Gò Công | ||
| | |https://diadiemgocong.com | ||
|- | |- | ||
! colspan="2" |Địa lý | ! colspan="2" |Địa lý | ||
| Dòng 92: | Dòng 102: | ||
|https://www.facebook.com/groups/gocong | |https://www.facebook.com/groups/gocong | ||
|} | |} | ||
* [[Lôi Lạp]]<ref>Lôi Lạp (雷巤) chính là một tên gọi cũ, mang tính lịch sử của vùng đất Gò Công ngày nay (thuộc tỉnh Tiền Giang). | * [[Lôi Lạp]]<ref>Lôi Lạp (雷巤) chính là một tên gọi cũ, mang tính lịch sử của vùng đất Gò Công ngày nay (thuộc tỉnh Tiền Giang). | ||
| Dòng 126: | Dòng 128: | ||
* Địa danh cũ Gò Công thuộc [[tổng Long Vĩnh Hạ]], huyện Long Thành, tỉnh Biên Hòa xưa; nay thuộc phường Long Thạnh Mỹ, thành phố Thủ Đức. | * Địa danh cũ Gò Công thuộc [[tổng Long Vĩnh Hạ]], huyện Long Thành, tỉnh Biên Hòa xưa; nay thuộc phường Long Thạnh Mỹ, thành phố Thủ Đức. | ||
[[Tập tin:1881.jpg|nhỏ|Bản đồ Gò Công 1881]] | [[Tập tin:1881.jpg|nhỏ|Bản đồ Gò Công 1881]] | ||
=== Thời nhà Nguyễn và đầu thời Pháp thuộc === | === Thời nhà Nguyễn và đầu thời Pháp thuộc === | ||
Chúa Nguyễn Ánh sau khi chạy sang Xiêm, vào năm Đinh-Vị 1787 kéo quân trở về và qua vùng Gò Công (lúc đó thuộc huyện Tân-Hòa, tỉnh Định Tường), ông tiến hành củng cố quyền lực Nam Kỳ. [[Gò Công Được Lập Nền Hành Chánh]] | Chúa Nguyễn Ánh sau khi chạy sang Xiêm, vào năm Đinh-Vị 1787 kéo quân trở về và qua vùng Gò Công (lúc đó thuộc huyện Tân-Hòa, tỉnh Định Tường), ông tiến hành củng cố quyền lực Nam Kỳ. [[Gò Công Được Lập Nền Hành Chánh]] | ||
| Dòng 227: | Dòng 226: | ||
== Văn hóa == | == Văn hóa == | ||
[[Tập tin:Đình cổ Tân Đông - Gò Công since 1892.jpg|nhỏ|Đình cổ Tân Đông - 1892]] | |||
Là vùng đất giàu truyền thống văn hóa Nam Bộ, mang dấu ấn giao thoa giữa văn hóa nông thôn đồng bằng sông Cửu Long và ảnh hưởng đô thị từ thời Pháp thuộc. Văn hóa Gò Công thể hiện qua nhiều mặt: | Là vùng đất giàu truyền thống văn hóa Nam Bộ, mang dấu ấn giao thoa giữa văn hóa nông thôn đồng bằng sông Cửu Long và ảnh hưởng đô thị từ thời Pháp thuộc. Văn hóa Gò Công thể hiện qua nhiều mặt: | ||
| Dòng 237: | Dòng 236: | ||
==== Các lễ hội đặc trưng: ==== | ==== Các lễ hội đặc trưng: ==== | ||
[[Tập tin:Anh hùng dân tộc Trương Định.jpg|nhỏ|Anh hùng dân tộc Trương Định]] | |||
* [[Lễ giỗ Anh hùng dân tộc Trương Định]] | * [[Lễ giỗ Anh hùng dân tộc Trương Định]] | ||
* [[Lễ hội Nghinh Ông]] - Vàm Láng (tổ chức tại [[Lăng ông|Lăng Ông Nam Hải]], Gò Công Đông) | * [[Lễ hội Nghinh Ông]] - Vàm Láng (tổ chức tại [[Lăng ông|Lăng Ông Nam Hải]], Gò Công Đông) | ||
| Dòng 254: | Dòng 254: | ||
* Truyền thống nghề thủ công như dệt chiếu, làm nón lá vẫn tồn tại ở một số làng nghề. | * Truyền thống nghề thủ công như dệt chiếu, làm nón lá vẫn tồn tại ở một số làng nghề. | ||
== Con người == | == Con người == | ||
[[Tập tin:Chan-dung-0-4851-1721729554.jpg|nhỏ|[[Nam Phương Hoàng hậu|Nam Phương Hoàng Hậu]]]] | |||
Nơi đây có truyền thống học hành, nhiều người đỗ đạt cao trong các kỳ thi xưa rồi làm quan dưới các triều vua nhà Nguyễn. Ông [[Phạm Đăng Hưng]] đã từng làm quan Thượng thư dưới 3 triều vua Gia Long, Minh Mạng, Thiệu Trị. Con gái ông là bà [[Từ Dụ Thái hậu|Phạm Thị Hằng]] là vợ vua Thiệu Trị, là mẹ vua Tự Đức tức [[Từ Dụ Thái hậu|Thái hậu Từ Dũ]] nổi tiếng trong lịch sử. | Nơi đây có truyền thống học hành, nhiều người đỗ đạt cao trong các kỳ thi xưa rồi làm quan dưới các triều vua nhà Nguyễn. Ông [[Phạm Đăng Hưng]] đã từng làm quan Thượng thư dưới 3 triều vua Gia Long, Minh Mạng, Thiệu Trị. Con gái ông là bà [[Từ Dụ Thái hậu|Phạm Thị Hằng]] là vợ vua Thiệu Trị, là mẹ vua Tự Đức tức [[Từ Dụ Thái hậu|Thái hậu Từ Dũ]] nổi tiếng trong lịch sử. | ||
| Dòng 270: | Dòng 271: | ||
Ở Gò Công, trận dịch kinh hoàng nhất xảy ra hồi năm 1905. Dịch tả xảy ra sau trận bão, có khoảng 50% dân số ở đây được ghi nhận là đã chết trong trận dịch này. <ref>Theo Việt Cúc trong Gò Công cảnh cũ người xưa ghi lại:“ Mầm thời khí phát lên rồi mới bôn ba cứu chữa thì quá muộn. Phần đông dân chúng thuở ấy còn mê tín, chỉ cầu khẩn khấn vái tống ôn, không biết đến thuốc men, giữ vệ sinh. Người chết rất nhiều....Có gia đình nội trong 10 ngày chết 3 người. Có nhà thì đứa em chết sớm mai, chiều tối đứa chị chết.....Chết nhiều đến nỗi thiếu hòm, thiếu ván để đóng quách mà chôn....”</ref> | Ở Gò Công, trận dịch kinh hoàng nhất xảy ra hồi năm 1905. Dịch tả xảy ra sau trận bão, có khoảng 50% dân số ở đây được ghi nhận là đã chết trong trận dịch này. <ref>Theo Việt Cúc trong Gò Công cảnh cũ người xưa ghi lại:“ Mầm thời khí phát lên rồi mới bôn ba cứu chữa thì quá muộn. Phần đông dân chúng thuở ấy còn mê tín, chỉ cầu khẩn khấn vái tống ôn, không biết đến thuốc men, giữ vệ sinh. Người chết rất nhiều....Có gia đình nội trong 10 ngày chết 3 người. Có nhà thì đứa em chết sớm mai, chiều tối đứa chị chết.....Chết nhiều đến nỗi thiếu hòm, thiếu ván để đóng quách mà chôn....”</ref> | ||
Y tế Gò Công hiện nay đã có sự phát triển mạnh mẽ, với hệ thống cơ sở y tế đa dạng và chất lượng dịch vụ ngày càng được nâng cao. Người dân Gò Công và các khu vực lân cận có thể tiếp cận các dịch vụ y tế chất lượng, đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng cao. | Y tế Gò Công hiện nay đã có sự phát triển mạnh mẽ, với hệ thống cơ sở y tế đa dạng và chất lượng dịch vụ ngày càng được nâng cao. Người dân Gò Công và các khu vực lân cận có thể tiếp cận các dịch vụ y tế chất lượng, đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng cao.[[Tập tin:6329-4-Vietnamese-scaled.jpg|nhỏ|Gò Công Map]] | ||
== Kinh tế == | == Kinh tế == | ||
| Dòng 321: | Dòng 321: | ||
== Địa Lý == | == Địa Lý == | ||
[[Tập tin:Gò Công ngập trong biển nước – Ảnh- tư liệu.jpg|nhỏ|Bão năm Giáp Thìn]] | |||
Gò Công là một vùng đất thuộc tỉnh Tiền Giang, nằm ở phía Đông Nam của Đồng bằng sông Cửu Long. Vùng đất này có bờ biển dài hơn 32 km, giáp Biển Đông và nằm giữa các cửa sông lớn như Soài Rạp, Cửa Tiểu và Cửa Đại. Vị trí này rất thuận lợi cho nuôi trồng và đánh bắt thủy hải sản. | Gò Công là một vùng đất thuộc tỉnh Tiền Giang, nằm ở phía Đông Nam của Đồng bằng sông Cửu Long. Vùng đất này có bờ biển dài hơn 32 km, giáp Biển Đông và nằm giữa các cửa sông lớn như Soài Rạp, Cửa Tiểu và Cửa Đại. Vị trí này rất thuận lợi cho nuôi trồng và đánh bắt thủy hải sản. | ||
| Dòng 337: | Dòng 338: | ||
== Du lịch == | == Du lịch == | ||
[[Tập tin:Image-74.jpg|nhỏ|[[Dinh Chánh Tham Biện Gò Công]]]] | |||
Gò Công đang phát triển du lịch sinh thái biển, kết hợp với văn hóa, lịch sử của vùng đất. Các điểm du lịch như Khu du lịch biển Tân Thành, vườn táo, di tích lịch sử cấp quốc gia và các cù lao ven biển thu hút du khách trong và ngoài tỉnh. Việc phát triển du lịch sinh thái không chỉ bảo tồn giá trị tự nhiên mà còn nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường. | Gò Công đang phát triển du lịch sinh thái biển, kết hợp với văn hóa, lịch sử của vùng đất. Các điểm du lịch như Khu du lịch biển Tân Thành, vườn táo, di tích lịch sử cấp quốc gia và các cù lao ven biển thu hút du khách trong và ngoài tỉnh. Việc phát triển du lịch sinh thái không chỉ bảo tồn giá trị tự nhiên mà còn nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường. | ||
| Dòng 352: | Dòng 354: | ||
Đây cũng là quê hương của nữ thi sĩ [[Nguyễn Thị Kiêm|Lê Thị Kim]] (nữ sĩ [[Nguyễn Thị Manh Manh|Manh Manh]]) và [[Phan Thị Bạch Vân]], chủ nhân Nữ lưu thơ quán Gò Công. | Đây cũng là quê hương của nữ thi sĩ [[Nguyễn Thị Kiêm|Lê Thị Kim]] (nữ sĩ [[Nguyễn Thị Manh Manh|Manh Manh]]) và [[Phan Thị Bạch Vân]], chủ nhân Nữ lưu thơ quán Gò Công. | ||
=== Thơ về Gò Công<ref>Thơ về Gò Công https://gocong.org/book/tuyen-tap-tho-go-cong/</ref> === | |||
==== Nam Kỳ phong tục nhơn vật diễn ca ==== | |||
Gò Công cũng là nguồn cảm hứng cho nhiều thi sĩ. Nhà thơ Nguyễn Liên Phong đã viết trong [[Nam Kỳ phong tục nhơn vật diễn ca]]:<blockquote> | |||
Thanh lịch Gò-công xứ biết chơi, | |||
<br />Địa linh nhơn kiệt quả như lời. | |||
<br />Vỏ-công hùng cứ bia ngàn thuở, | |||
<br />Phạm-Tộc phủ thờ quới một nơi. | |||
<br /> | |||
<br />Phát trước nhiều ông danh tiếng rạng, | |||
<br />Nối sau chán kẻ hiển vinh đời. | |||
<br />Năm thìn ruổi mắc cơn giông bão, | |||
<br />Dựng lại bằng xưa cũng phước trời. | |||
[[Nam Kỳ phong tục nhơn vật diễn ca|Đọc thêm]]</blockquote> | |||
=== | ==== Kỷ niệm Gò Công ==== | ||
Bài thơ này ca ngợi vẻ đẹp thanh lịch và truyền thống văn hóa của Gò Công. Ngoài ra, nhà thơ Bùi Giáng trong bài "[[Kỷ niệm Gò Công (Bùi Giáng)|Kỷ niệm Gò Công]]" cũng đã viết:<blockquote> | |||
Bên vườn ngày ấy có mai<br /> | Bên vườn ngày ấy có mai<br /> | ||
Nở hoa bên trúc một ngày đầu xuân<br /> | Nở hoa bên trúc một ngày đầu xuân<br /> | ||
| Dòng 370: | Dòng 383: | ||
Nàng tiên ấy đã đi đâu<br /> | Nàng tiên ấy đã đi đâu<br /> | ||
Hay còn lẩn quất giữa màu lá cây? | Hay còn lẩn quất giữa màu lá cây? | ||
[[Kỷ niệm Gò Công (Bùi Giáng)|Đọc thêm]] | |||
</blockquote>Bài thơ này thể hiện nỗi nhớ và tình cảm sâu sắc của tác giả đối với Gò Công. | </blockquote>Bài thơ này thể hiện nỗi nhớ và tình cảm sâu sắc của tác giả đối với Gò Công. | ||
==== Hồn đất Gò Công ==== | |||
Bài thơ viết về những tên gọi Gò Công theo thời gian<ref>Bài “Hồn đất Gò Công” là một trường ca địa – sử – văn hóa, viết theo lối biên niên bằng thơ, kết hợp giữa địa chí, sử ký và cảm thức thi ca. Bài thơ nhằm ghi lại lịch sử tên gọi và thân phận hành chính của đất Gò Công qua các thời kỳ, nhưng không viết bằng văn xuôi khô cứng mà bằng hồn thơ địa linh. | |||
Đây không chỉ là bài thơ “kể tên”, mà là bản tuyên ngôn mềm về căn tính Gò Công.</ref><blockquote> | |||
Gò Công, vùng đất tứ linh;<br /> | |||
Cánh chim nhạn trắng, đượm tình biển khơi.<br /> | |||
Mênh mang sóng vỗ muôn đời;<br /> | |||
Gió đưa gió đẩy, về nơi ăn còng. | |||
Khổng Tước Nguyên, thuở sơ phong;<br /> | |||
Gò cao rợp bóng chim Công lượn vòng.<br /> | |||
Rừng xanh cây trái đơm bông;<br /> | |||
Dấu xưa ghi tạc giữa lòng núi sông. | |||
Ngược dòng lịch sử ghi lòng;<br /> | |||
Lôi Lạp thuở ấy, khơi dòng khởi nguyên.<br /> | |||
Tên xưa phủ cũ, lưu truyền;<br /> | |||
Vạn trường khuất nẻo, biến thiên đổi dời. | |||
[[Hồn đất Gò Công|Đọc thêm]]</blockquote> | |||
=== Ca dao === | === Ca dao === | ||
Một trong những câu ca dao nổi tiếng về Gò Công là:<blockquote>"Đèn nào cao bằng đèn Châu Đốc,<br> | |||
Gió nào độc bằng gió Gò Công."</blockquote>Câu ca dao này không chỉ ca ngợi vẻ đẹp của Gò Công mà còn phản ánh sự khắc nghiệt của thiên nhiên nơi đây. | |||
Có bún nào ngon hơn bún Chợ Gạo<br /> | Có bún nào ngon hơn bún Chợ Gạo<br /> | ||
| Dòng 424: | Dòng 462: | ||
* [[Gò Công Thao Thức Dấu Xưa]] - Phan Thanh Sắc, 2020 | * [[Gò Công Thao Thức Dấu Xưa]] - Phan Thanh Sắc, 2020 | ||
* [[Gò Công Từ Làng Thành Phố]] - Phan Thanh Sắc, 2022 | * [[Gò Công Từ Làng Thành Phố]] - Phan Thanh Sắc, 2022 | ||
* [[Địa Phương Chí và Luật Đường Bộ tỉnh Gò Công đầu thế kỷ XX]] - Võ Văn Hải, 2025 | |||
== Thống kê == | == Thống kê == | ||